Najveća religijska obmana u istoriji hrišćanstva
Postoje pitanja koja vekovima zaokupljaju ljudski um, izazivaju strah, bude radoznalost i podstiču brojne rasprave među teolozima, istoričarima i vernicima. Ipak, malo je onih koja su izazvala toliko različitih tumačenja kao pitanje identiteta antihrista, tajanstvene sile o kojoj govore biblijska proročanstva i koja će, prema Svetom pismu, imati značajnu ulogu u velikom sukobu između istine i zablude, između Božjeg autoriteta i ljudske pobune, između istinskog bogosluženja i njegovog religijskog falsifikata. Tokom istorije mnogi su pokušavali da antihrista prepoznaju u različitim političkim vođama, carevima, diktatorima, verskim poglavarima i moćnim institucijama. Drugi su njegovo pojavljivanje očekivali isključivo u budućnosti, zamišljajući ga kao harizmatičnog svetskog vladara koji će neposredno pred Hristov drugi dolazak uspostaviti globalnu vlast i otvoreno se suprotstaviti Bogu. Međutim, kada pažljivo pristupimo biblijskim tekstovima, otkrivamo da je pitanje antihrista mnogo dublje od pokušaja da se pronađe ime jednog čoveka, jer se iza ovog proročkog pojma nalazi pitanje autoriteta, istine, bogosluženja i odnosa čoveka prema Isusu Hristu.
Najveća opasnost za hrišćanstvo nikada nije bila samo otvorena mržnja prema Bogu, jer je takvu pobunu relativno lako prepoznati, već mogućnost da se pod plaštom religije, svetosti, tradicije i navodne vernosti Hristu razvije sistem koji će postepeno prisvajati Njegov autoritet, menjati Njegovu nauku i ljudsku savest potčinjavati ustanovama koje će govoriti u Božje ime. Upravo zato Isus Hristos, govoreći o događajima koji će prethoditi Njegovom drugom dolasku, ne upozorava svoje učenike prvenstveno na ljude koji će otvoreno odbacivati Njegovo ime, nego na lažne hristose i lažne proroke koji će pokazivati velike znake i čudesa, nastojeći da prevare čak i izabrane, ukoliko to bude moguće (Matej 24,24). Ovakvo upozorenje otkriva da će najveća duhovna opasnost poslednjih vremena biti povezana sa religijskom obmanom koja neće nužno izgledati neprijateljski prema hrišćanstvu, već će se predstavljati kao njegov autentični izraz.
Zato je neophodno postaviti pitanje koje se nalazi u samom središtu biblijskog proročanstva: da li je antihrist prvenstveno otvoreni neprijatelj Isusa Hrista ili religijska sila koja, predstavljajući se kao Njegov zastupnik, zapravo zauzima mesto koje pripada samo Njemu?
Antihrist u spisima apostola Jovana
Da bismo razumeli identitet antihrista, najpre moramo poći od apostola Jovana, jedinog novozavetnog pisca koji neposredno koristi ovaj izraz, jer upravo njegove poslanice predstavljaju polaznu tačku za razumevanje prirode antihristovskog delovanja. U Prvoj Jovanovoj poslanici čitamo:
„Dječice! pošljednje je vrijeme, i kao što čuste da će doći antihrist, i sad mnogi antihristi postaše; po tome poznajemo da je pošljednji čas“ (1. Jovanova 2,18).
Ove reči otkrivaju činjenicu koju mnogi savremeni tumači zanemaruju: antihrist nije isključivo buduća pojava koja će nastupiti neposredno pred kraj sveta, budući da Jovan jasno svedoči kako su mnogi antihristi postojali već u apostolsko vreme.
Grčka reč antichristos sastavljena je od predloga anti, koji u odgovarajućem kontekstu može označavati protivljenje ili zauzimanje nečijeg mesta, i imenice Christos, koja označava Pomazanika, odnosno Mesiju. Iz ovog izraza može se razumeti da antihristovska pojava podrazumeva protivljenje Hristu, dok širi biblijski opis religijske uzurpacije otvara i pitanje lažnog prisvajanja Njegovog autoriteta. Ipak, ne bi bilo ispravno celokupnu teologiju antihrista graditi samo na etimologiji jedne reči, jer Jovan njen smisao prvenstveno objašnjava kroz poricanje istine o Isusu Hristu, Njegovom identitetu i odnosu prema Ocu.
Posebno je značajno što Jovan govori o ljudima koji su se pojavili u samom okruženju hrišćanske zajednice, što pokazuje da se antihristovski duh ne mora razvijati isključivo izvan religije, nego može nastati upravo tamo gde se govori o Bogu, gde se čita Sveto pismo i gde se javno ispoveda vera. U tome se nalazi jedna od najvećih opomena svim generacijama hrišćana, jer pripadnost određenoj crkvi, poznavanje religijske terminologije ili prihvatanje tradicionalnih verskih običaja sami po sebi ne predstavljaju garanciju da čovek zaista poznaje Hrista i ostaje veran Njegovoj reči.
Jovanovo upozorenje stoga ne treba razumeti kao poziv na nepoverenje prema svakom obliku organizovane religije, nego kao ozbiljan zahtev da se svako učenje, svaka tradicija i svaki verski autoritet proveravaju u svetlosti istine koju je Bog otkrio kroz Isusa Hrista.
Čovek bezakonja koji zauzima Božje mesto
Jedan od najznačajnijih biblijskih tekstova za razumevanje antihristovske sile nalazi se u Drugoj poslanici Solunjanima, gde apostol Pavle govori o čoveku bezakonja, sinu pogibli, koji se protivi Bogu i uzdiže iznad svega što se naziva Bogom ili se poštuje, tako da zauzima mesto u Božjem hramu i predstavlja sebe kao Boga (2. Solunjanima 2,3–4). Ovaj opis otkriva da suština pobune nije samo u odbacivanju Božjeg postojanja, nego u prisvajanju autoriteta koji pripada isključivo Stvoritelju, što predstavlja daleko suptilniji oblik duhovne prevare od otvorenog bezbožništva.
Pavlova izjava da će se čovek bezakonja postaviti u Božjem hramu vekovima je izazivala različita tumačenja. Pojedini teolozi su ovaj izraz povezivali sa budućim doslovnim hramom u Jerusalimu, dok su drugi, naročito predstavnici historicističkog pristupa, u njemu prepoznavali simbolički opis religijske uzurpacije unutar hrišćanske zajednice. Ovakvo historicističko razumevanje oslanja se i na novozavetnu upotrebu izraza „Božji hram“, jer apostol Pavle na drugim mestima vernike naziva Božjim hramom i zajednicom u kojoj prebiva Duh Sveti (1. Korinćanima 3,16–17; Efescima 2,19–22).
Ukoliko prihvatimo ovakav pristup, dolazimo do zaključka da se antihristovska sila ne mora pojaviti kao otvoreno neprijateljska religiji, nego upravo kao institucija koja unutar hrišćanskog sveta polaže pravo na poseban duhovni autoritet, zahtevajući poslušnost svojim odlukama čak i onda kada one nisu u skladu sa jasnim učenjem Svetog pisma.
Posebnu pažnju zaslužuje činjenica da Pavle ovu silu naziva čovekom bezakonja, jer se time otvara pitanje njenog odnosa prema Božjem zakonu, koji u biblijskoj teologiji nije samo skup moralnih propisa, nego izraz Božjeg karaktera, Njegove pravednosti i Njegovog suverenog prava da određuje merila dobra i zla. Kada ljudski autoritet počne da prisvaja pravo da menja ono što je Bog ustanovio, tada se religijski problem pretvara u pitanje duhovne pobune, jer čovek više ne nastupa samo kao tumač Božje volje, nego kao njen navodni gospodar.
Još ozbiljnije upozorenje nalazi se u Pavlovim rečima da će delovanje ove sile biti praćeno lažnim znacima, čudesima i svakom prevarom nepravde među onima koji propadaju zato što nisu prihvatili ljubav prema istini da bi se spasli (2. Solunjanima 2,9–12). Time apostol pokazuje da čovek može biti religiozan, zadivljen natprirodnim pojavama i duboko emocionalno vezan za određenu versku tradiciju, a ipak ostati podložan obmani ukoliko istinu ne prihvata kao najviši autoritet svoje vere.
Mali rog iz Danilovog proročanstva
Da bismo razumeli istorijsku dimenziju antihristovske sile, potrebno je vratiti se sedmom poglavlju Knjige proroka Danila, gde se pred prorokom pojavljuju četiri velike zveri koje, prema anđelovom objašnjenju, predstavljaju četiri carstva koja će se pojaviti na zemlji. U tradicionalnom historicističkom tumačenju, koje je naročito razvijeno među protestantskim tumačima proročanstava, ova carstva prepoznaju se kao Vavilon, Medo-Persija, Grčka i Rim, dok deset rogova četvrte zveri simbolično predstavlja političke sile nastale u procesu raspadanja Zapadnog rimskog carstva.
Među tim rogovima Danilo vidi jedan mali rog koji se postepeno uzdiže, uklanja tri prethodna roga, dobija oči nalik ljudskim očima i usta koja govore velike stvari, a kasnije se otkriva da ova sila ratuje protiv svetih Svevišnjega, nastoji da ih nadvlada i pomišlja da promeni vremena i zakon (Danilo 7,8.21.25).
Upravo ovaj opis predstavlja jedan od centralnih temelja historicističkog razumevanja antihrista, jer ukazuje na silu koja nastaje u istorijskom kontekstu Rimskog carstva, poseduje političku i religijsku dimenziju, prisvaja izuzetna ovlašćenja i tokom određenog istorijskog perioda ostvaruje uticaj na život i slobodu vernika.
U adventističkom historicističkom tumačenju mali rog označava istorijski papski sistem kao religijsku i političku instituciju. Pri tome je neophodno naglasiti da ovakva identifikacija predstavlja tumačenje određenog sistema autoriteta i njegovog istorijskog delovanja, a ne osudu svakog rimokatoličkog vernika ili tvrdnju da pojedinci koji pripadaju toj crkvi ne mogu iskreno voleti Boga. Biblijska kritika religijskog autoriteta, ukoliko želi da ostane verna Hristovom duhu, mora biti usmerena na učenja, istorijske postupke i načela, a ne na omalovažavanje ljudi koji imaju drugačija verska uverenja.
Istorijski razvoj papstva, njegovo postepeno jačanje u odnosima sa evropskim vladarima, stvaranje srednjovekovnog crkvenog poretka i različiti oblici religijske prinude predstavljaju složene procese koji zahtevaju ozbiljno proučavanje, jer nije svaka istorijska tvrdnja koja se pojavljuje u popularnim proročkim tumačenjima podjednako dobro dokumentovana. Ipak, činjenica da su pojedine crkvene i državne vlasti tokom srednjeg veka učestvovale u progonima, prisilnim obraćenjima i kažnjavanju verskih neistomišljenika pokazuje koliko opasne posledice mogu nastati kada se duhovni autoritet poveže sa političkom silom i kada se pravo na slobodu savesti podredi zahtevima institucionalne poslušnosti.
U tradicionalnom adventističkom tumačenju period od vremena, vremena i pola vremena, koji se povezuje sa 1260 proročkih dana, razume se kao period od 1260 godina, najčešće povezan sa razdobljem od 538. do 1798. godine. Takvo računanje zasniva se na historicističkom principu simboličkog dana za godinu i na određenom razumevanju istorijskog razvoja papske vlasti, ali treba naglasiti da izbor početne 538. godine nije neosporna istorijska činjenica, nego deo posebnog proročkog modela koji se razlikuje od drugih hrišćanskih tumačenja Danilove knjige.
Zbog toga ozbiljna propoved ne treba da se zadovolji ponavljanjem poznatih datuma, nego mora pokazati na kojim se biblijskim i istorijskim argumentima zasniva njihovo tumačenje, kako bi slušalac mogao razumeti razliku između samog proročkog teksta i načina na koji određena teološka tradicija prepoznaje njegovo ispunjenje.
Pokušaj promene Božjeg zakona
Jedna od najupečatljivijih karakteristika malog roga nalazi se u Danilovoj izjavi da će ova sila pomišljati da promeni vremena i zakon, što otvara pitanje odnosa između Božjih zapovesti i ljudskih religijskih ustanova. U biblijskom razumevanju Bog nije samo izvor religijskog nadahnuća, nego vrhovni zakonodavac, Stvoritelj i Gospodar čovekove savesti, zbog čega nijedna verska institucija nema pravo da sopstvenu tradiciju postavlja iznad Njegove jasno otkrivene volje.
U tom kontekstu posebno mesto zauzima četvrta zapovest Dekaloga, u kojoj Bog poziva čoveka da se seća subotnog dana i svetkuje ga, povezujući sedmi dan sa stvaranjem neba i zemlje i sopstvenim počinkom nakon šest dana stvaralačkog delovanja (2. Mojsijeva 20,8–11). Subota se tako u biblijskom tekstu pojavljuje kao znak Božjeg stvaralačkog autoriteta, a prorok Jezekilj dodatno govori o njoj kao o znaku između Boga i Njegovog naroda, koji treba da podseća vernike da ih Gospod posvećuje (Jezekilj 20,12.20).
Istorija prelaska velikog dela hrišćanskog sveta na nedeljno bogosluženje predstavlja složen proces koji se razvijao tokom više vekova, jer postoje svedočanstva o okupljanju hrišćana prvog dana sedmice već u ranom hrišćanstvu, dok su kasnije crkvene i državne odluke doprinele učvršćivanju nedelje kao posebnog dana bogosluženja i odmora. Zbog toga nije istorijski precizno tvrditi da je jedan papa u jednom trenutku jednostavnom odlukom premestio subotu na nedelju, ali se u okviru adventističke teologije postavlja pitanje da li je postepeno uzdizanje nedelje na mesto biblijske subote predstavljalo primer davanja prednosti crkvenoj tradiciji nad izričitom zapovešću Dekaloga.
Suština ovog pitanja prevazilazi raspravu o kalendaru, jer se u njegovom središtu nalazi pitanje ko poseduje konačni autoritet nad čovekovom verom i savešću: Bog koji je dao svoje zapovesti ili ljudska institucija koja tvrdi da ima pravo da određuje njihovu obaveznost i način primene.
Upravo zato proročki sukob, prema adventističkom razumevanju, nije samo sukob između dva dana, nego između dva izvora autoriteta, između poslušnosti Božjoj reči i prihvatanja ljudskog autoriteta kao konačnog merila religijske istine.
Zver iz Otkrivenja i religija koja koristi silu
Trinaesto poglavlje Otkrivenja donosi jednu od najsnažnijih proročkih slika u celokupnom Svetom pismu, jer apostol Jovan vidi zver koja izlazi iz mora, ima deset rogova i sedam glava, nosi bogohulna imena i prima vlast od aždaje. Njen opis se u mnogim pojedinostima podudara sa karakteristikama četvrte zveri i malog roga iz Danilove knjige. U historicističkom pristupu ova povezanost nije slučajna, jer se smatra da oba proročanstva prikazuju različite aspekte istog istorijskog sukoba između Božjeg autoriteta i religijske sile koja nastoji da prisvoji pravo na upravljanje čovekovom savešću.
Jovan govori o sili koja dobija vlast nad narodima, plemenima, jezicima i kolenima, izgovara bogohulne reči i ratuje protiv svetih, što otkriva da se iza simboličkog jezika nalazi ozbiljno upozorenje na opasnost religijske moći koja prestaje da služi čoveku i počinje da zahteva njegovu bezuslovnu poslušnost.
Posebno je značajno što Otkrivenje 13 kasnije opisuje i drugu zver koja podstiče stanovnike zemlje da se poklone prvoj zveri i koristi prinudu u vezi sa žigom zveri, čime se pitanje bogosluženja neposredno povezuje sa pitanjem političke, ekonomske i društvene kontrole. U adventističkom proročkom tumačenju ovaj opis povezuje se sa budućim oblicima religijske prinude, ali je neophodno razlikovati ono što tekst zaista govori od savremenih pretpostavki o digitalnim identitetima, elektronskom novcu, veštačkoj inteligenciji i drugim tehnološkim pojavama, jer sama činjenica da određena tehnologija omogućava nadzor ili kontrolu ne dokazuje da ona predstavlja žig zveri.
Biblijska poruka daleko je ozbiljnija od straha pred pojedinačnim tehnološkim sredstvima, budući da se konačni sukob tiče čovekove vernosti, bogosluženja i odnosa prema Božjem autoritetu, a ne jednostavnog posedovanja nekog uređaja ili korišćenja savremenih sredstava plaćanja.
Istorija pokazuje da se religija udaljava od Hristovog primera onda kada umesto pozivanja na istinu počinje da koristi prinudu, kada umesto slobodnog prihvatanja vere zahteva spoljašnju poslušnost i kada umesto ljubavi prema bližnjem pribegava kažnjavanju onih koji drugačije razumeju Boga. Hristos nije gradio svoje carstvo političkim nasiljem niti je učenicima dao pravo da ljudsku savest osvajaju silom, nego je pozivao ljude da Ga slede slobodno, iz uverenja i ljubavi. Zbog toga svaka religijska institucija koja pokušava da veru nametne državnom moći ulazi u ozbiljan sukob sa načelima Njegovog carstva.
Zašto su reformatori govorili o antihristu?
Tokom protestantske reformacije pitanje antihrista dobilo je posebno mesto u teološkim raspravama, jer su pojedini reformatori, među kojima su bili Martin Luter i Žan Kalvin, u papskoj vlasti prepoznavali obeležja religijske uzurpacije o kojoj govori apostol Pavle. Njihova kritika nije nastala samo iz političkog sukoba sa Rimom, nego iz dubokog uverenja da nijedan crkveni autoritet ne sme zauzeti mesto koje pripada Isusu Hristu kao jedinom Spasitelju, Posredniku i Glavi Crkve.
Ipak, protestantski reformatori nisu u svim pojedinostima imali isto tumačenje proročanstava, niti su svi njihovi polemički izrazi primereni današnjem teološkom dijalogu, ali je njihovo insistiranje na vrhovnom autoritetu Svetog pisma ostalo jedno od ključnih načela reformacijske misli.
U tom smislu pitanje antihrista nije samo pitanje odnosa protestantizma i rimokatolicizma, nego pitanje koje svaka hrišćanska zajednica mora postaviti samoj sebi, jer svaka crkva može doći u iskušenje da sopstvenu tradiciju, institucionalni ugled ili odluke svojih vođa uzdigne iznad Božje reči. Nijedna denominacija, uključujući i one koje sebe smatraju naslednicama reformacije, nije oslobođena odgovornosti da neprestano proverava svoju vernost Hristu, jer poznavanje ispravne doktrine ne daje pravo na duhovnu oholost, a kritika tuđih zabluda gubi moralnu snagu ukoliko nije praćena spremnošću da se prepoznaju i sopstvene.
Najveća obmana je zamena Hristovog autoriteta ljudskim
Kada se svi ovi biblijski tekstovi posmatraju zajedno, u okviru historicističkog tumačenja pojavljuje se zajednička tema koja povezuje Jovanova upozorenja o antihristima, Pavlov opis čoveka bezakonja, Danilovo proročanstvo o malom rogu i Jovanovo viđenje zveri iz Otkrivenja: opasnost da se religijski autoritet uzdigne na mesto koje pripada isključivo Bogu. Iako različite hrišćanske škole ne poistovećuju nužno sve ove proročke figure, njihovo zajedničko razmatranje otvara važno teološko pitanje o tome kako čovek može zadržati spoljašnji oblik religioznosti, a istovremeno izgubiti suštinsku vernost Hristu.
Ukoliko je Isus Hristos jedini Posrednik između Boga i ljudi, kako izričito uči apostol Pavle u Prvoj poslanici Timotiju 2,5, tada nijedna ljudska institucija ne može prisvojiti Njegovu jedinstvenu posredničku ulogu, a ukoliko je On jedini Spasitelj, kako svedoče apostoli u Delima 4,12, tada se spasenje ne može zasnivati na pripadnosti određenoj organizaciji ili na poslušnosti ljudskom autoritetu. Ako je Hristos Glava Crkve, kako piše u Kološanima 1,18, onda svaki crkveni autoritet mora biti podređen Njemu, a ako je On naš nebeski Prvosveštenik, kako objašnjava Poslanica Jevrejima, onda čovek svoju konačnu sigurnost ne može pronaći u zemaljskim religijskim strukturama, nego u Njegovoj posredničkoj službi.
Najveća opasnost duhovne obmane upravo se nalazi u mogućnosti da čovek nastavi da govori o Hristu, a da istovremeno Njegovu reč podredi ljudskim predanjima; da nastavi da se moli Bogu, a da svoju savest bezuslovno preda ljudskim autoritetima; da nastavi da ispoveda hrišćansku veru, a da u svakodnevnom životu više ne proverava da li su njegova uverenja zaista u skladu sa Svetim pismom.
Sotona ne mora uvek da ubedi čoveka da prestane da veruje u Boga ukoliko uspe da ga navede da ljudski autoritet prihvati kao nepogrešivo merilo Božje volje, niti mora da ukloni Bibliju iz njegovog doma ukoliko uspe da ga ubedi da su ljudska tumačenja i tradicije važniji od njenog jasnog svedočanstva. Religijska obmana postaje naročito opasna onda kada čovek prestane da razlikuje vernost Hristu od vernosti instituciji, jer tada svako preispitivanje crkvenog autoriteta može biti predstavljeno kao pobuna protiv Boga, iako Sveto pismo poziva vernike da ispituju učenja i razlikuju istinu od zablude.
Antihristovski duh u savremenom svetu
Iako se proročka tumačenja često usredsređuju na istorijske institucije i buduće događaje, antihristovski duh ne treba posmatrati samo kao problem daleke prošlosti ili neodređene budućnosti. Suštinska pobuna protiv Hristovog autoriteta može se prepoznati svuda gde se ljudska volja uzdiže iznad Božje istine, gde se moralna merila prilagođavaju interesima moćnih i gde se čovekova savest potčinjava autoritetima koji ne priznaju sopstvena ograničenja.
Savremeno društvo suočava se sa dubokim pitanjima o prirodi istine, ljudskog identiteta i moralne odgovornosti, kao i o granicama tehnološke moći. Ubrzani razvoj veštačke inteligencije i transhumanističkih ideja dodatno podstiče rasprave o tome da li čovek može samostalno redefinisati sopstvenu prirodu i prevazići ograničenja koja su vekovima smatrana sastavnim delom ljudskog postojanja. Iako ne postoji biblijski osnov da se veštačka inteligencija ili transhumanizam jednostavno poistovete sa antihristom, ove pojave otvaraju važna etička pitanja o tome šta se događa kada čovek tehnološku moć počne da doživljava kao zamenu za moralnu odgovornost, duhovnu mudrost i zavisnost od Stvoritelja.
U takvom svetu posebno je važno razumeti da se antihristovski princip ne iscrpljuje u otvorenoj religijskoj pobuni, nego obuhvata svaki pokušaj da se apsolutni autoritet, koji u hrišćanskom razumevanju pripada Bogu, prenese na ograničena ljudska bića ili institucije.
Međutim, upravo zato što je ova tema ozbiljna, neophodno je izbegavati senzacionalizam i olako proglašavanje savremenih političara, verskih vođa ili tehnoloških dostignuća neposrednim ispunjenjem biblijskih proročanstava, jer se time umesto ozbiljnog proučavanja Svetog pisma često podstiču strah, nepoverenje i neutemeljene spekulacije. Proročka poruka ne treba da pretvori vernike u ljude koji u svakom novom događaju traže potvrdu svojih najgorih očekivanja, nego u duhovno budne hrišćane koji poznaju Božju reč, poštuju slobodu savesti i umeju da razlikuju opravdano upozorenje od neutemeljene tvrdnje.
Konačni sukob između istinskog i lažnog bogosluženja
Četrnaesto poglavlje Otkrivenja predstavlja snažan odgovor na obmane opisane u prethodnom poglavlju, jer se u porukama trojice anđela čovečanstvo poziva da se boji Boga, oda Mu slavu i pokloni se Onome koji je stvorio nebo, zemlju, more i izvore vodene. Ovaj poziv neposredno povezuje bogosluženje sa Božjim stvaralačkim autoritetom, dok se u završnom opisu svetih ističu njihova istrajnost, držanje Božjih zapovesti i vera Isusova (Otkrivenje 14,6–12).
U adventističkom razumevanju upravo se ovde nalazi srž poslednjeg velikog sukoba, jer čovečanstvo neće biti suočeno samo sa pitanjem pripadnosti određenoj religijskoj zajednici, nego sa pitanjem kome pripada njegova konačna vernost: Stvoritelju koji poziva na slobodno bogosluženje ili ljudskim sistemima koji zahtevaju poslušnost sopstvenom autoritetu.
Međutim, Božje zapovesti i vera Isusova ne smeju se razdvajati, jer poslušnost bez vere lako postaje formalizam, dok vera koja ne želi da prihvati Božju volju gubi svoju praktičnu snagu. Hrišćanin ne postaje veran Bogu samo zato što je pravilno prepoznao određenu proročku silu, niti zato što poseduje više istorijskih informacija od drugih vernika, nego zato što je njegov život ukorenjen u Hristu, Njegovoj milosti, Njegovoj istini i spremnosti da Mu ostane poslušan čak i onda kada takva vernost zahteva ličnu žrtvu.
Zato je moguće poznavati simboliku Danilove knjige, razumeti historicističko tumačenje 1260 godina, raspravljati o malom rogu, žigu zveri i Vavilonu, a ipak promašiti najvažniju svrhu proročanstava ukoliko čovekovo srce ostane daleko od Hrista. Znanje o antihristu ne može zameniti zajednicu sa Spasiteljem, kao što ni sposobnost da se prepoznaju tuđe zablude ne može nadoknaditi nedostatak ljubavi, poniznosti i lične vernosti Bogu.
Zaključak: Nije dovoljno prepoznati antihrista, potrebno je poznavati Hrista
Na kraju ovog razmatranja postaje jasno da pitanje antihrista nije samo istorijska zagonetka koju treba rešiti, nego ozbiljan duhovni izazov koji svakog čoveka suočava sa pitanjem kome veruje, čiji autoritet prihvata i na čemu zasniva svoju nadu u spasenje. Biblijska proročanstva, naročito kada se posmatraju kroz historicističku tradiciju protestantskog tumačenja, upozoravaju na mogućnost nastanka religijskog sistema koji će prisvajati Božji autoritet, menjati Njegove ustanove i povezivati duhovnu vlast sa političkom prinudom. Ipak, njihova krajnja svrha nije podsticanje neprijateljstva prema ljudima drugačijih uverenja, nego pozivanje svih vernika da svoju veru neprestano proveravaju u svetlosti Svetog pisma.
Možda je najveća tragedija religijske istorije upravo u tome što su ljudi toliko često bili spremni da brane Boga sredstvima koja su suprotna Njegovom karakteru, da štite istinu progonom, da čuvaju jedinstvo prisilom i da propovedaju ljubav dok su uskraćivali slobodu savesti onima koji su drugačije razumeli Njegovu reč. Takva istorija predstavlja trajno upozorenje da se nijedna verska institucija ne sme poistovetiti sa samim Bogom, jer je svaka ljudska zajednica podložna greškama, zloupotrebama i potrebi za reformom, dok jedino Isus Hristos ostaje savršeno merilo istine, pravednosti i ljubavi.
Kada Isus govori o poslednjim vremenima, On svoje učenike ne poziva da život provedu u neprekidnom strahu od neprijatelja, nego da bde, ostanu verni i ne dozvole da ih bilo ko prevari. Njegova upozorenja nisu data da bi čovek izgubio mir, nego da bi stekao duhovnu sigurnost koja ne zavisi od promenljivih političkih okolnosti, verskih sukoba ili zastrašujućih predviđanja, već od poverenja u Onoga koji je pobedio greh, smrt i sile tame.
Zato najveće pitanje koje se postavlja pred savremenog hrišćanina nije samo ko je antihrist, gde se nalazi njegovo istorijsko uporište i kako će izgledati njegovo buduće delovanje, nego da li čovek zaista poznaje Isusa Hrista, da li Njegovu reč smatra vrhovnim autoritetom i da li je spreman da ostane veran istini čak i onda kada većina izabere drugačiji put.
Jer onaj ko poznaje samo proročanstva može prepoznati mnoge opasnosti, ali onaj ko poznaje Hrista poseduje ono što je neophodno da bi kroz te opasnosti prošao sa verom, nadom i ljubavlju.
Najveća pobeda nad antihristovskom obmanom nije samo u tome da čovek prepozna lažni autoritet, nego da svoje srce, savest i život potpuno poveri istinskom Gospodu, Isusu Hristu.
I kada se jednog dana završi velika borba između dobra i zla, kada sve ljudske imperije, politički sistemi i religijske strukture izgube svoju prolaznu moć, neće biti presudno koliko je čovek znao o antihristu, nego da li je pripadao Hristu. Poslednja reč istorije neće pripasti sili koja je pokušavala da zauzme Božje mesto, već Jagnjetu koje je pobedilo i koje će zauvek ostati Car nad carevima i Gospodar nad gospodarima.
Zato proučavajmo proročanstva da bismo prepoznali obmanu, ali iznad svega upoznajmo Hrista, jer samo poznavanje istinskog Spasitelja može nas sačuvati od svakog Njegovog falsifikata.
Izdvajamo:
